Ինչու հումքային ապրանքների թանկացումը սպառնում է պարենային անվտանգությանը՝ նավթից դուրս

Համաշխարհային բանկի՝ հոկտեմբերի 28-ին հրապարակված հումքային շուկաների զեկույցը կանխատեսում է, որ 2026 թվականին հումքային ապրանքների ընդհանուր գները կաճեն 23 տոկոսով, հիմնականում էներգակիրների գների սպասվող 32 տոկոս աճի պատճառով։ Միջազգային առևտրում շրջանառվող պարենային ապրանքների համար կանխատեսվում է մոտ 10 տոկոս աճ այս տարի և ևս 7 տոկոս՝ 2027 թվականին։ Սրանք կանխատեսումներ են, ոչ թե արդեն արձանագրված արդյունքներ, և չեն նշանակում, որ բոլոր երկրներում խանութների գները նույն չափով կբարձրանան։

Էներգիան անհրաժեշտ է պարարտանյութերի արտադրության, գյուղատնտեսական տեխնիկայի աշխատանքի, մթերքի սառեցման և հացահատիկի փոխադրման համար։ Հետևաբար դրա երկարատև թանկացումը կարող է տարբեր ուղիներով հասնել ընտանիքների ծախսերին։ Բանկը 2026 թվականին պարարտանյութերի գների 14 տոկոս աճ է ակնկալում։ Հակամարտությունների հետևանքով ծովային փոխադրումների խափանումներն ու ուժեղ Էլ Նինյոն լրացուցիչ վտանգներ են ստեղծում բերքի և մատակարարման համար։

Հետևանքները հավասար չեն բաշխվելու։ Վառելիք և հիմնական սննդամթերք ներմուծող երկրները տարբեր ճնշումների են բախվում, քան արտահանողները։ Տեղական գների վրա ազդում են նաև փոխարժեքները, մաքսատուրքերը, սուբսիդիաներն ու տեղական բերքը։ Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության տվյալներով՝ սեպտեմբերին սննդամթերքի միջազգային գների ցուցանիշը բարձրացել է 1.5 տոկոսով։ Դա շուկայում ճնշման նշան է, ոչ թե յուրաքանչյուր ընտանիքի ապագա ծախսերի հաշվարկ։

Անբարենպաստ սցենարում Համաշխարհային բանկը դիտարկում է պարենային գների՝ հիմնական կանխատեսումից 12 տոկոսով բարձր մակարդակ, եթե միաժամանակ ուժգնանան մի քանի ցնցումներ։ Սա պայմանական սցենար է, ոչ թե հիմնական կանխատեսումը։ Կառավարությունների համար կարևոր է հետևել նաև փոխադրման ու պարարտանյութերի ծախսերին, հնարավորության դեպքում պաշտպանել խոցելի սպառողներին և չակնկալել, որ մեկ խոչընդոտի վերացումը կկայունացնի ողջ պարենային համակարգը։